Europese digitale soevereiniteit in opmars

De dominantie van Amerikaanse en Chinese techgiganten lijkt al jaren ontastbaar. EU-lidstaten zijn steeds afhankelijker geworden van digitale infrastructuren in handen van buitenlandse marktspelers: 92% van Europese gegevens staat in buitenlandse clouds en 80% daarvan ligt bij Amerikaanse aanbieders.[1] Europese financiële instellingen zijn afhankelijk van vooral Amerikaanse IT-leveranciers voor zowel software als hardware, wat zorgt voor een kwetsbare positie.[2] Zeker met Donald Trump in het Witte Huis, die Europa zou kunnen afsluiten van Amerikaanse techdiensten, is de gegroeide afhankelijkheid een nog groter risico.[3] De Europese digitale soevereiniteit staat dus onder druk, wat een drijfveer is voor het creëren van soevereine Europese alternatieven. In dit artikel wordt nader in gegaan op één van die Europese alternatieven in ontwikkeling: Euro-Office.

Veel Europese bedrijven en overheden zijn bezorgd over de juridische en geopolitieke risico’s die samenhangen met software die buiten de EU‑jurisdictie ontwikkeld en gehost wordt. Door de beperkte keuze aan cloudaanbieders, ontstaat een soort monopolypositie voor de marktspelers met grote capaciteit (wat met name Amerikaanse bedrijven zijn). Dit kan dan weer leiden tot monopolistisch gedrag bij contracten, prijzen, service en toekomstige afhankelijkheden. Dit gekoppeld met de steeds minder positieve opstelling van Donald Trump en de VS tegenover Europa zorgt voor onzekerheid. Daarnaast is het zo dat als één van de grote aanbieders uitvalt, hele EU-sectoren zouden uitvallen.[4] Om al die risico’s te verminderen zoekt de EU naar een oplossing. Dat beleid is niet gericht op het buitensluiten van buitenlandse digitale aanbieders of op het creëren van grote Europese aanbieders vergelijkbaar met de Amerikaanse aanbieders, maar op het stimuleren van open data, open infrastructuur en opensource.[5]

Een belangrijk kenmerk van veel Europese alternatieven is dan ook dat opensource karakter. Dit betekent dat de broncode openbaar is en gecontroleerd kan worden door iedereen.[6] Dat zorgt niet alleen voor transparantie en vertrouwen, maar maakt het ook mogelijk om samen te werken aan software en zo van elkaar te leren en sneller te innoveren. Ook is het veiliger en betrouwbaarder omdat iedereen fouten of risico’s kan ontdekken en onderzoeken.[7] Euro-Office is ook een opensource softwarepakket.

Op 27 maart 2026 werd Euro-Office in Berlijn gepresenteerd.[8] Het is een samenwerking tussen een groep Europese bedrijven, waaronder het Nederlandse bedrijf Soverin en de Duitse bedrijven IONOS en NextCloud.[9] Euro-Office moet een alternatief worden voor kantoorsoftware van bedrijven zoals Microsoft en zou uiteindelijk gebruikt moeten kunnen worden om documenten, spreadsheets en presentaties te maken.[10] Wie nu enkel van Europese software gebruik wil maken, zal allemaal verschillende tools moeten gebruiken – Euro-Office wordt alles-in-een. Het is geen volledig nieuw product, maar bouwt voort op bestaande projecten en opensource onderdelen. Wat de software allemaal precies zal inhouden is nog onbekend; het is nu nog in de previewfase, een eerste stabiele release wordt in de zomer verwacht.[11]

De weg naar brede adoptie is niet zonder obstakels. Veel Europese alternatieven kampen met een gebrek aan schaal, gebruiksgemak of marketingkracht. Grote bestaande bedrijven hebben bijvoorbeeld een jarenlange voorsprong opgebouwd in gebruikerservaring en integratie van diensten. Daarnaast speelt ook netwerkeffect een grote rol: mensen blijven waar hun contacten en data al zitten. Overstappen vraagt dus niet alleen betere technologie, maar ook gedragsverandering, wat tijd zal kosten. Bestaande alternatieven moeten vaak compromissen sluiten op het gebied van gebruiksgemak en compatibiliteit, zijn gebonden aan juridische risico’s bij licenties en trademarks of worden ontwikkeld zonder transparant en onafhankelijk bestuur. Dit zijn precies de punten die de initiatiefnemers van Euro-Office willen aanpakken. Euro-Office wordt niet alleen gebouwd voor functionaliteit, maar ook voor strategische veerkracht.[12] Het wordt ontwikkeld in een transparant proces dwat het publiek kan controleren en waaraan het publiek kan aan kan bijdragen en wordt volledig compatibel met Microsoft-formatsen, zodat het gebruikersvriendelijk is.[13] De ontwikkelaars van Euro-Office denken dat veel mensen de overstap wel aan zullen durven, omdat ze uit de ‘gevangenis’ van Microsoft willen stappen.[14]

De betrokken bedrijven van Euro-Office benadrukken dat tot nu toe de samenwerking in Europa ontbrak, terwijl de bouwstenen er al wel waren.[15] Euro-Office is een goed voorbeeld van Europese samenwerking op een gebied en in een tijd waar die samenwerking hard nodig is. Of het platform daadwerkelijk zal slagen, zal nog blijken. Europese alternatieven zullen de markt waarschijnlijk niet zomaar op korte termijn overnemen, maar dat is ook niet noodzakelijk. Het doel is eerder een divers en veerkrachtig digitaal landschap, waarin gebruikers keuze hebben en niet afhankelijk zijn van een handvol machtige aanbieders. De opkomst van Europese alternatieven zoals Euro-Office markeert een belangrijke verschuiving: van passiviteit naar actieve samenwerking en controle over onze digitale omgeving.